cookies

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty. W przeglądarce można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszego portalu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Jeżeli nie zgadzasz się na używanie cookies możesz również opuścić naszą stronę. Więcej informacji w naszej polityce prywatności (https://kurierhistoryczny.pl/polityka-prywatnosci,7).

Skandalistka Maria Curie-Skłodowska

Sławomir Koper, 03.10.2019

Maria Curie-Skłodowska

W 1911 roku wyszedł na jaw romans Marii Curie-Skłodowskiej z francuskim fizykiem Paulem Langevinem. Polska noblistka była już wtedy wdową, ale jej wybranek miał rodzinę. Wybuchł skandal, który opisuje w swojej książce „Nobliści-skandaliści” Sławomir Koper.

Opinia publiczna zareagowała natychmiast. Pod domem Marii odbyła się demonstracja „oburzonych obywateli”, którzy żądali, by uczona natychmiast opuściła Francję. Nie ograniczono się jedynie do obelg słownych, posypały się także kamienie.

W tej sytuacji nie zawiedli przyjaciele – Perrin oraz André-Louis Debierne przebili się przez wrogi tłum i zabrali Marię z Ève do mieszkania Borelów na terenie paryskiej École Normale. Niestety, będąca wówczas w szkole Irène dowiedziała się o wszystkim, gdy jedna z koleżanek pokazała jej artykuł w „L’Oeuvre”. Skandal zataczał coraz szersze kręgi. Borel został wezwany do ministra oświaty (!), który zarzucił mu, że dał schronienie w swoim służbowym mieszkaniu kobiecie zamieszanej w skandal. Zagroził odwołaniem ze stanowiska wicerektora École Normale, ale naukowiec nie dał się zastraszyć. Zagroził natychmiastową dymisją – i minister ustąpił.

Maria i Piotr Curie w laboratorium

Natomiast żona Borela, Marguerite, ostro starła się z własnym ojcem, Paulem Appelem, który był dziekanem Wydziału Nauk Ścisłych Sorbony i zażądał od córki, by przestała ochraniać kobietę „niszczącą reputację uczelni”. Marguerite odmówiła i zagroziła, że jeżeli ojciec nie zmieni zdania, nigdy więcej jej nie zobaczy. Rozwścieczony matematyk wprawdzie rzucał butami o ścianę, jednak musiał się ugiąć.

(…) jestem tak wściekły – pisał Albert Einstein do Marii – że opinia publiczna śmie atakować Panią, że muszę dać upust temu uczuciu. Jestem przekonany, że gardzi Pani tym motłochem niezależnie od tego, czy akurat oddaje Pani cześć, czy też zaspokaja swoje żądze sensacji. Jestem zobligowany, by wyrazić mój ogromny podziw dla Pani intelektu, zaangażowania i uczciwości. Czuję się szczęśliwy, mogąc Panią poznać niedawno osobiście w Brukseli. Każdy, kto nie jest tożsamy z tymi gadami, cieszy się teraz, jak i wcześniej, że mamy takie znakomite osobistości wśród nas jak Pani osoba oraz Langevin, których zaszczytem jest być znajomym.

Gdy świat naukowy w większości solidaryzował się z Marią i Paulem, w Paryżu odbył się pierwszy „pojedynek o panią Curie”. Henri Chevet, redaktor „Le Gil Blas”, wyzwał Léona Daudeta z „L’Action Française”. Panowie starli się na szpady, a Chevet zranił przeciwnika, co obserwowali licznie przybyli reporterzy. Natomiast inny dziennikarz „Le Gil Blas”, Pierre Mortier, stanął niebawem naprzeciwko Gustava Téry’ego, redaktora naczelnego „L’Oeuvre”. Tym

razem zwyciężył jednak wróg pani Curie, który dwukrotnie ranił swojego przeciwnika. Walka odbyła się na stadionie w parku Książąt, a jej przebieg relacjonowała prasa. Na udeptanej ziemi stanął nawet Langevin, który z kolei wyzwał Téry’ego. Wybrano pistolety, a pojedynek obserwowała grupa reporterów, którzy nie ukrywali zawodu, gdy nie polała się krew. Téry uznał bowiem, że nie może pozbawić swojego kraju tak wybitnego umysłu i strzelił w ziemię. Natomiast Langevin w ogóle nie nacisnął spustu, wobec czego jeden z sekundantów zabrał mu broń i oddał strzał w powietrze. W ten sposób stało się zadość wymogom formalnym.

Więcej o aferach i ekcesach polskich noblistów można znaleźć
w książce Nobliści skandaliści

Przy takich emocjach informacja o przyznaniu pani Curie Nagrody Nobla nie zrobiła w Paryżu żadnego wrażenia. Dziennikarze woleli opisywać kolejne rewelacje związane z romansem, a czytelnicy poznawać pikantne szczegóły, niż analizować osiągnięcia naukowe bohaterki skandalu. Było to tym bardziej zrozumiałe, że zaczęły krążyć pogłoski o odebraniu jej tytułu profesorskiego, co zresztą popierała część opinii publicznej.

Gdy Maria przebywała w Sztokholmie, prasa doniosła, że Langevinowie zawarli porozumienie o separacji. Paul zgodził się wypłacać małżonce 200 franków miesięcznie (niecałe 1000 euro), a także zachował prawo do widywania synów, którzy kolejno mieli przechodzić pod jego wychowanie po ukończeniu 19 lat. Tymczasem Maria po powrocie ze Szwecji zapadła na ostrą infekcję nerek

i pod przybranym nazwiskiem trafiła do szpitala. Cierpiała straszliwe bóle i miała przejść operację, jednak lekarze ostatecznie nie zdecydowali się na zabieg ze względu na ogólny zły stan zdrowia pacjentki. Być może jakiś wpływ na jej złą kondycję miał także brak zdecydowania ze strony Langevina. Paul nie zaproponował jej bowiem wspólnego życia, a ich związek był już wtedy mocno wypalony. Afera zabiła uczucie, miłość i namiętność odeszły w przeszłość, pozostały tylko zmęczenie i strach. Zresztą Langevin nigdy nie potrafił stanąć na wysokości zadania, zawsze był człowiekiem słabym i chwiejnym. Pomimo to Maria zachowała dla niego wiele życzliwości.

Paul ostatecznie powrócił do żony i nigdy się z nią nie rozwiódł. Z czasem znalazł sobie dużo młodszą kochankę – swoją byłą studentkę, Éliane Montel. Żona tym razem nie reagowała, a Maria na prośbę Paula zatrudniła jego wybrankę w swoim instytucie radowym. Jeanne Langevin nie protestowała nawet wtedy, gdy kochanka męża urodziła nieślubnego syna, Paula Gilberta, przyszłego muzykologa. W 1946 roku Paul Langevin został odznaczony przez polskie władze Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski „za pracę nad utrwaleniem przyjaznych stosunków polsko-francuskich”… Jean Perrin, lojalny przyjaciel Marii i Paula, powrócił do badań naukowych. Przyniosły mu one Nagrodę Nobla z fizyki w roku 1926. Zmarł w 1942 roku.

Tymczasem życie dopisało zadziwiającą puentę do związku Marii Curie i Paula Langevina. W 1946 roku studentka fizyki, Hélène Joliot (wnuczka Marii), poznała innego studenta tego kierunku, Michela Langevina (wnuka Paula). Zakochali się w sobie i postanowili się pobrać, nie znając historii swoich dziadków. Hélène dowiedziała się o wszystkim dopiero w dniu ślubu, od swojej matki. Irène obawiała się bowiem najgorszego, gdyż na uroczystości miała się pojawić babka pana młodego. Na szczęście Jeanne Langevin z wiekiem złagodniała i ślub odbył się bez żadnych problemów.

Artykuł jest fragmentem książki Sławomira Kopera Nobliści skandaliści





Komentarze

Udostępnij ten artykuł
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu

Skomentuj artykuł

Przedłuż subskrypcję, aby dodać komentarz.

Polecane artykuły
pokaż wszystkie artykuły
Reklama
Wszelkie prawa zastrzeżone. © 2017 Kurier Historyczny. Projekt i wykonanie:logo firmy MEETMEDIA