cookies

Serwis korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę, że będą one umieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Mogą Państwo zmienić ustawienia dotyczące plików cookies w swojej przeglądarce.

Skąd się wzięło powiedzenie „od Sasa do Lasa” i czy na pewno chodzi w nim o dwóch królów?

Piotr Antoniewski, 14.04.2018

Król Stanisław Leszczyński na obrazie Jeana-Babtiste'a van Loo

Powiedzenie „od Sasa do Lasa”, występujące również w wersji „jeden do Sasa, drugi do Lasa”, jest jednym z najbardziej znanych frazeologizmów, które prawdopodobnie powstały na kanwie wydarzeń historycznych. Jednak w tej sprawie nie ma akurat 100 proc. pewności.

„Od Sasa do Lasa” mówimy najczęściej w sytuacjach, gdy mamy do czynienia z dużą rozpiętością poglądów, kompletnie różnymi i sprzecznymi rzeczami, występowaniem obok siebie dwóch skrajności. Najpopularniejsza wskazywana geneza tego powiedzenia dotyczy wydarzeń z początku XVIII w., z czasu III wojny północnej. Wówczas armia szwedzka wkroczyła do Rzeczpospolitej, a następnie doprowadziła do detronizacji króla Augusta II. W 1704 r. nowym władcą został Stanisław Leszczyński. Klęska jednak Szwedów w bitwie pod Połtawą w 1709 r. spowodowała, że elektor saski znów miał możliwość powrotu na polski tron. Tym samym obok wojny międzypaństwowej toczyła się wojna domowa, w której ścierali się zwolennicy dwóch królów: „Sasa", czyli Augusta II i „Lasa", czyli Stanisława Leszczyńskiego. Stąd też właśnie jedni szli do „Sasa”, a drudzy do „Lasa”. W finale, ci ostatni okazali się w tej rozgrywce przegrani, a ich władca musiał uchodzić z Polski.

Król August II Mocny na obrazie pędzla Nicolasa de Largillire

Drugie wyjaśnienie pochodzenia tego związku frazeologicznego jest bardzo podobne, gdyż dotyczy wojny o sukcesję polską z lat 1733-1735. Wtedy to Stanisław Leszczyński z poparciem tym razem Francji, której władca notabene był jego zięciem, ponownie został wybrany królem Polski. Jednocześnie inna część szlachty królem obrała syna Augusta II, Augusta III. I znów mieliśmy sytuację, gdy jedni poparli „Sasa”, a drudzy „Lasa”. Tu także w rezultacie Leszczyński przegrał, ale dostał już porządną nagrodę pocieszenia w postaci Księstwa Lotaryngii.

Z kolei trzecie wyjaśnienie jest właściwie połączeniem dwóch poprzednich. Otóż, powiedzenie „od Sasa do Lasa” ma mieć swoje odzwierciedlenie w postawie szlachty w czasie dwóch powyższych wydarzeń. Wielu było bowiem takich, którzy w trakcie wojny północnej popierało Augusta II, ale już w czasie wojny o sukcesję polską przyłączyło się do obozu Leszczyńskiego. Tym samym przeszli „od Sasa do Lasa”. Jeszcze inni w ogóle oddzielają te dwa wydarzenia i wskazują, że zjawisko ciągłego przechodzenia między dwoma przeciwstawnymi stronnictwami miało miejsce zarówno już w czasie wojny północnej, jak i wojny sukcesyjnej.

Król August III Sas na obrazie Louisa de Silvestre'a

Ostatnia, niekrólewska tym razem, geneza dotyczy staropolskiego wyrażenia „sa sa”, co oznaczało mniej więcej tyle co „do nogi", „do mnie" i była to komenda dla zwierząt. W tej wersji „od sasa do lasa”, odnosiło się do sytuacji, gdy w zaprzęgu jeden koń lub wół idzie „sa sa”, a drugi do „lasa”, czyli lasu – w kompletnie inną stronę.

Które z powyższych wyjaśnień jest właściwe? Najprawdopodobniej starsza jest „zwierzęca” etymologia, gdyż datuje się ją na XIV w. Jednak to wydarzenia z XVIII w., najpierw wojna północna, a potem wojna o sukcesję, zapewniły nieśmiertelność temu powiedzeniu, wypierając przy tym pierwotne znaczenie użytych w nim słów „sas” i „las” (stąd też zmiana pisowni na z wielkiej litery). Natomiast to, że w obydwu konfliktach miały miejsce podobne wydarzenia i podobne postawy spowodowało, że ten frazeologizm w politycznym rozumieniu ciągle był w użyciu, gdyż najlepiej opisywał powtarzającą się sytuację. Znaczenie było to samo, lecz zmieniał się tylko „Sas".

Dlatego też „od Sasa do Lasa” w swoich dziejach dotyczyło nie dwóch, a trzech królów - Augusta II, Augusta III i Stanisława Leszczyńskiego. Warto również zaznaczyć, że jest to chyba jedyne powiedzenie, które odnosi się do nierzadko występującego w naszej historii podziału polskiego społeczeństwa na dwa przeciwstawne obozu, dziś często nazywanego „wojną polsko-polską”.





Komentarze

Udostępnij ten artykuł
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu

Skomentuj artykuł

Przedłuż subskrypcję, aby dodać komentarz.

Polecane artykuły
pokaż wszystkie artykuły
Reklama
Wszelkie prawa zastrzeżone. © 2017 Kurier Historyczny. Projekt i wykonanie:logo firmy MEETMEDIA