cookies

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty. W przeglądarce można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszego portalu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Jeżeli nie zgadzasz się na używanie cookies możesz również opuścić naszą stronę. Więcej informacji w naszej polityce prywatności (https://kurierhistoryczny.pl/polityka-prywatnosci,7).

Od szlacheckich przeciętniaków do pruskich junkrów. Niezwykłe losy rodu Lipińskich

Jakub Wojas, 14.03.2018

Pałac w Łojowicach w 1920 r. Powyższy kształt uzyskał, gdy jego właścicielami była rodzina Rosenberg-Lipinsky

Poraj-Lipińscy należą do tych rodzin, których gałęzie rozrosły się po różnych rejonach Rzeczpospolitej – od obecnej centralnej Polski po Litwę i Ukrainę. Część przedstawicieli tego rodu trafiła również na Śląsk i to tam udało im się zrobić największą karierę.

Z Lipna w świat

Dzieje rodziny Lipińskich herbu Poraj sięgają aż XIII stulecia. Adam Boniecki w swoim herbarzu podaje, że w orszaku księcia Bolesława Wstydliwego w 1258 r. był rycerz Jan z Lipna. I to właśnie owa miejscowość w Górach Świętokrzyskich była gniazdem rodowym Lipińskich, z którego wyszły później wszystkie pozostałe linie tego rodu.

Herb Poraj (Wikimedia Commons)

W XVI w. Lipińscy (piszący się także Lipieńscy) pojawiają się na Litwie (głównie Oszmiańskie i Witebszczyzna). Część z nich notowana jest również na Podolu i Bracławczyźnie. Jednak trudno znaleźć wówczas jeszcze w tym rodzie postacie wybijające się. Lipińscy nie byli w tym czasie może szlachecką drobnicą, lecz rzadko udawało im osiągać jakieś wyższe urzędy. Wyjątkiem może być tu Samuel – stolnik starodubowski z II. poł. XVII w. Z kolei Hieronim w 1677 r. był łowczy bracławskim, a także porucznikiem kohorty pancernej kasztelana krakowskiego Stanisława Warszyckiego. W czasie odsieczy wiedeńskiej dowodził chorągwią husarską miecznika koronnego Michała Warszyckiego.

Jeszcze w XVI w. Lipińscy na Litwie, podobnie jak wiele tamtejszych rodzin szlacheckich, przeszli na kalwinizm, wiążąc się tym samym z największymi opiekunami kalwinów w Rzeczpospolitej - Radziwiłłami birżańskimi. Do katolicyzmu Lipińscy wrócili w okresie potopu, lecz nie wszyscy. Na początku XVII w. część tego rodu przeniosła się z Litwy do południowej Wielkopolski, w okolice Leszna oraz Wschowy, gdzie mogli z kolei liczyć na opiekę rodu Leszczyńskich. Prawdopodobnie wówczas przeszli na luteranizm.

W służbie Prus

Protoplastą pruskiej, a raczej śląskiej linii Lipińskich okazał się Andrzej urodzony w 1622 r. Jego majątkiem było Mórkowo pod Lesznem. Wybicie się ponad szlachecką przeciętność umożliwił jemu i jego rodzinie ożenek z Sabiną von Nostiz z domu Driebitz, która w posagu wniosła liczne dobra na Śląsku. Nieco później w ręce rodziny trafił Gotartów pod Kluczborkiem wraz z okolicznymi dobrami. Była to już zasługa Jana Otarza (Otokara), którego małżonką została w 1672 r. Anna Studnitz Gierałtowska. Niestety, mniej więcej w tym samym czasie Lipiński zaczął tam prowadzić łupieżczą działalność. Jan Otarz rabował przede wszystkim kupców na drodze z Krakowa do Wrocławia i dobra w Księstwie Brzeskim.

Po przejęciu Śląska przez Prusy za czasów Fryderyka Wielkiego Lipińscy zdecydowali się wiernie służyć Hohenzollernom. Już w XVIII w. notujemy ich wśród pruskich oficerów i urzędników. Niewątpliwie nastąpiła wówczas znacząca germanizacja tej części rodu, jednakże jeszcze przez długie lata wchodzili oni w związki małżeńskie z pruskimi rodzinami polskiego pochodzenia, jak Bronikowscy, Królikowscy czy Woiscy.

Fryderyk Wielki w trakcie bitwy pod Sarbinowem. Obraz Carla Röchlinga

Dzięki kolejnym intratnym ożenkom Lipinscy stopniowo pną się w hierarchii pruskich rodów. Dzielą się również na dwie kolejne linie: starszą – dolnoślaską i młodszą - górnośląską. Przedstawiciele dolnośląskiej linii, z czasem zaczynają używać formy Rosenberg-Lipinsky, zamiast dotychczasowego Poray-Lipinsky. Była to również gałąź bogatsza. Choć brakowało im jeszcze do pierwszych rodzin arystokratycznych, to jednak tu osiągnęli status, o którym Lipińscy z Litwy czy Ukrainy mogli tylko pomarzyć. Do Rosenberg-Lipinskich należały liczne majątki w okolicach Oławy oraz Strzelina. Spośród dolnośląskich Lipinskich warto wspomnieć o Alfredzie i Oskarze – pruskich parlamentarzystach w latach 50. XIX w.

Dwór w Marszowicach. W XIX w. w rękach rodziny Rosenberg-Lipinsky

Natomiast w linii młodszej większe były związki z polskością. Wiadomym jest, że np. ostatni dziedzic Gotartowa Robert Lipinsky znał bardzo dobrze język polski, aczkolwiek w czasie III powstania śląskiego walczył w niemieckim Korpusie Ochotniczym.

Jego syn, Hans po opuszczeniu rodzinnych stron w 1945 r. został pisarzem. W swoich książkach mających często charakter wspomnieniowy opowiadały o życiu w podkluczborskich majątkach Lipińskich. Hans przyjął nawet pseudonim Gottersdorf, czyli Gotartów. W jego wspomnieniach możemy znaleźć dosyć dokładny opis stosunku jego rodziny do polskości:

Pod koniec XVII wieku dwaj Poraj Lipinscy, wyznający luteranizm, przybyli z Litwy do Kluczborka i tu założyli rodziny. Dziesiątki lat później, ich potomkowie znaleźli się pod władzą pruskiej korony, która gwarantowała wolność wyznania i sumienia; przez kolejne pięć pokoleń rodzina wydała na służbę Prus wielu urzędników i wojskowych. Choć uważali się oni za Prusaków i uznali pruski porządek oraz jego wartości za najwyższy standard, to jednak w ich domach nad Prosną językiem polskim posługiwano się aż do XIX wieku.

Wielkim pardoksem jest, że po II wojnie światowej wielu potomków Porajów-Lipińskich z Ukrainy i Litwy osiadło w okolicach miejsc dotychczas związanych z von Lipinskimi. Z dawnej ukraińskiej linii pochodzi chociażby Adam Lipiński – polityk i wiceprezes Prawa i Sprawiedliwości, wieloletni poseł. W Niemczech natomiast żyją do dziś przedstawiciele dawnych śląskich gałęzi, spośród który najbardziej znanym jest Lutz von Rosenberg-Lipinsky – artysta kabaretowy.





Komentarze

Udostępnij ten artykuł
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu

Skomentuj artykuł

Przedłuż subskrypcję, aby dodać komentarz.

Polecane artykuły
pokaż wszystkie artykuły
Reklama
Miejsce na Twoją reklamę kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone. © 2017 Kurier Historyczny. Projekt i wykonanie:logo firmy MEETMEDIA