cookies

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty. W przeglądarce można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszego portalu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Jeżeli nie zgadzasz się na używanie cookies możesz również opuścić naszą stronę. Więcej informacji w naszej polityce prywatności (https://kurierhistoryczny.pl/polityka-prywatnosci,7).

Od szlacheckich przeciętniaków do pruskich junkrów. Niezwykłe losy rodu Lipińskich

Jakub Wojas, 14.03.2018

Pałac w Łojowicach w 1920 r. Powyższy kształt uzyskał, gdy jego właścicielami była rodzina Rosenberg-Lipinsky

Poraj-Lipińscy należą do tych rodzin, których gałęzie rozrosły się po różnych rejonach Rzeczpospolitej – od obecnej centralnej Polski po Litwę i Ukrainę. Część przedstawicieli tego rodu trafiła również na Śląsk i to tam udało im się zrobić największą karierę.

Z Lipna w świat

Dzieje rodziny Lipińskich herbu Poraj sięgają aż XIII stulecia. Adam Boniecki w swoim herbarzu podaje, że w orszaku księcia Bolesława Wstydliwego w 1258 r. był rycerz Jan z Lipna. I to właśnie owa miejscowość w Górach Świętokrzyskich była gniazdem rodowym Lipińskich, z którego wyszły później wszystkie pozostałe linie tego rodu.

Herb Poraj (Wikimedia Commons)

W XVI w. Lipińscy (piszący się także Lipieńscy) pojawiają się na Litwie (głównie Oszmiańskie i Witebszczyzna). Część z nich notowana jest również na Podolu i Bracławczyźnie. Jednak trudno znaleźć wówczas jeszcze w tym rodzie postacie wybijające się. Lipińscy nie byli w tym czasie może szlachecką drobnicą, lecz rzadko udawało im osiągać jakieś wyższe urzędy. Wyjątkiem może być tu Samuel – stolnik starodubowski z II. poł. XVII w. Z kolei Hieronim w 1677 r. był łowczy bracławskim, a także porucznikiem kohorty pancernej kasztelana krakowskiego Stanisława Warszyckiego. W czasie odsieczy wiedeńskiej dowodził chorągwią husarską miecznika koronnego Michała Warszyckiego.

Jeszcze w XVI w. Lipińscy na Litwie, podobnie jak wiele tamtejszych rodzin szlacheckich, przeszli na kalwinizm, wiążąc się tym samym z największymi opiekunami kalwinów w Rzeczpospolitej - Radziwiłłami birżańskimi. Do katolicyzmu Lipińscy wrócili w okresie potopu, lecz nie wszyscy. Na początku XVII w. część tego rodu przeniosła się z Litwy do południowej Wielkopolski, w okolice Leszna oraz Wschowy, gdzie mogli z kolei liczyć na opiekę rodu Leszczyńskich. Prawdopodobnie wówczas przeszli na luteranizm.

W służbie Prus

Protoplastą pruskiej, a raczej śląskiej linii Lipińskich okazał się Andrzej urodzony w 1622 r. Jego majątkiem było Mórkowo pod Lesznem. Wybicie się ponad szlachecką przeciętność umożliwił jemu i jego rodzinie ożenek z Sabiną von Nostiz z domu Driebitz, która w posagu wniosła liczne dobra na Śląsku. Nieco później w ręce rodziny trafił Gotartów pod Kluczborkiem wraz z okolicznymi dobrami. Była to już zasługa Jana Otarza (Otokara), którego małżonką została w 1672 r. Anna Studnitz Gierałtowska. Niestety, mniej więcej w tym samym czasie Lipiński zaczął tam prowadzić łupieżczą działalność. Jan Otarz rabował przede wszystkim kupców na drodze z Krakowa do Wrocławia i dobra w Księstwie Brzeskim.

Po przejęciu Śląska przez Prusy za czasów Fryderyka Wielkiego Lipińscy zdecydowali się wiernie służyć Hohenzollernom. Już w XVIII w. notujemy ich wśród pruskich oficerów i urzędników. Niewątpliwie nastąpiła wówczas znacząca germanizacja tej części rodu, jednakże jeszcze przez długie lata wchodzili oni w związki małżeńskie z pruskimi rodzinami polskiego pochodzenia, jak Bronikowscy, Królikowscy czy Woiscy.

Fryderyk Wielki w trakcie bitwy pod Sarbinowem. Obraz Carla Röchlinga

Dzięki kolejnym intratnym ożenkom Lipinscy stopniowo pną się w hierarchii pruskich rodów. Dzielą się również na dwie kolejne linie: starszą – dolnoślaską i młodszą - górnośląską. Przedstawiciele dolnośląskiej linii, z czasem zaczynają używać formy Rosenberg-Lipinsky, zamiast dotychczasowego Poray-Lipinsky. Była to również gałąź bogatsza. Choć brakowało im jeszcze do pierwszych rodzin arystokratycznych, to jednak tu osiągnęli status, o którym Lipińscy z Litwy czy Ukrainy mogli tylko pomarzyć. Do Rosenberg-Lipinskich należały liczne majątki w okolicach Oławy oraz Strzelina. Spośród dolnośląskich Lipinskich warto wspomnieć o Alfredzie i Oskarze – pruskich parlamentarzystach w latach 50. XIX w.

Dwór w Marszowicach. W XIX w. w rękach rodziny Rosenberg-Lipinsky

Natomiast w linii młodszej większe były związki z polskością. Wiadomym jest, że np. ostatni dziedzic Gotartowa Robert Lipinsky znał bardzo dobrze język polski, aczkolwiek w czasie III powstania śląskiego walczył w niemieckim Korpusie Ochotniczym.

Jego syn, Hans po opuszczeniu rodzinnych stron w 1945 r. został pisarzem. W swoich książkach mających często charakter wspomnieniowy opowiadały o życiu w podkluczborskich majątkach Lipińskich. Hans przyjął nawet pseudonim Gottersdorf, czyli Gotartów. W jego wspomnieniach możemy znaleźć dosyć dokładny opis stosunku jego rodziny do polskości:

Pod koniec XVII wieku dwaj Poraj Lipinscy, wyznający luteranizm, przybyli z Litwy do Kluczborka i tu założyli rodziny. Dziesiątki lat później, ich potomkowie znaleźli się pod władzą pruskiej korony, która gwarantowała wolność wyznania i sumienia; przez kolejne pięć pokoleń rodzina wydała na służbę Prus wielu urzędników i wojskowych. Choć uważali się oni za Prusaków i uznali pruski porządek oraz jego wartości za najwyższy standard, to jednak w ich domach nad Prosną językiem polskim posługiwano się aż do XIX wieku.

Wielkim pardoksem jest, że po II wojnie światowej wielu potomków Porajów-Lipińskich z Ukrainy i Litwy osiadło w okolicach miejsc dotychczas związanych z von Lipinskimi. Z dawnej ukraińskiej linii pochodzi chociażby Adam Lipiński – polityk i wiceprezes Prawa i Sprawiedliwości, wieloletni poseł. W Niemczech natomiast żyją do dziś przedstawiciele dawnych śląskich gałęzi, spośród który najbardziej znanym jest Lutz von Rosenberg-Lipinsky – artysta kabaretowy.





Komentarze

Udostępnij ten artykuł
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu

Skomentuj artykuł

Przedłuż subskrypcję, aby dodać komentarz.

Polecane artykuły
pokaż wszystkie artykuły
Reklama
Wszelkie prawa zastrzeżone. © 2017 Kurier Historyczny. Projekt i wykonanie:logo firmy MEETMEDIA